Rodzaje skrzyń biegów i jak działają biegi w samochodzie
Biegi w samochodzie zmieniają przełożenie między silnikiem a kołami: niskie biegi dają dużą siłę na kołach przy małej prędkości (ruszanie, podjazd), wysokie pozwalają jechać szybko przy niskich obrotach silnika. Wyróżniamy cztery główne rodzaje skrzyń biegów: manualną, automatyczną z przekładnią hydrokinetyczną, dwusprzęgłową (np. DSG) i bezstopniową CVT.
Jeśli szukasz odpowiedzi, przy jakiej prędkości i obrotach zmieniać bieg, zajrzyj do tekstu zmiana biegów – przy jakiej prędkości i obrotach.
Wie die Schaltung in einem Auto funktioniert
Silnik spalinowy pracuje sensownie tylko w pewnym zakresie obrotów (zwykle od ok. 800 obr./min na biegu jałowym do kilku tysięcy). Koła muszą tymczasem kręcić się od zera do bardzo szybko. Skrzynia biegów łączy te dwa światy za pomocą par kół zębatych o różnej liczbie zębów.
- Na 1. biegu małe koło zębate napędza duże – koła auta kręcą się wolno, ale z dużą siłą. Dlatego na jedynce się rusza.
- Na kolejnych biegach różnica w wielkości kół zębatych maleje – auto jedzie szybciej przy tych samych obrotach silnika, ale ma mniej siły do przyspieszania.
- Na najwyższym biegu przełożenie bywa mniejsze niż 1:1 (tzw. nadbieg) – wał wyjściowy kręci się szybciej niż silnik, co obniża obroty i spalanie na trasie.
- Bieg wsteczny ma dodatkowe koło pośrednie, które odwraca kierunek obrotu.
Po drodze jest jeszcze przekładnia główna (w mechanizmie różnicowym), która dodatkowo zmniejsza obroty przed kołami. Dlatego nawet na najwyższym biegu koła obracają się kilka razy wolniej niż wał silnika.
Zadania skrzyni biegów
- dopasowanie siły na kołach do sytuacji (ruszanie, podjazd, holowanie, jazda autostradą),
- utrzymanie silnika w zakresie obrotów, w którym ma odpowiednią moc i nie pali za dużo,
- umożliwienie jazdy do tyłu (bieg wsteczny),
- odłączenie napędu od kół (bieg jałowy, w automacie pozycje N i P).
Rodzaje skrzyń biegów – porównanie
| Typ | Jak działa | Kupplung | Für wen |
|---|---|---|---|
| Manualna | kierowca sam wybiera bieg dźwignią | pedał sprzęgła | kto chce prostej, taniej w naprawie konstrukcji |
| Automatyczna klasyczna | przekładnie planetarne, przeniesienie napędu przez sprzęgło hydrokinetyczne (konwerter momentu) | brak pedału | jazda w mieście i korkach, większe auta |
| Dwusprzęgłowa (DSG, S tronic, PDK) | dwa sprzęgła – jedno dla biegów parzystych, drugie dla nieparzystych; następny bieg jest wcześniej przygotowany | brak pedału | szybka zmiana biegów i niskie spalanie |
| Bezstopniowa CVT | pas lub łańcuch między kołami stożkowymi o zmiennej średnicy; brak stałych biegów | brak pedału | spokojna jazda, częste w hybrydach |
| Zautomatyzowana manualna | zwykła skrzynia manualna, w której sprzęgłem i zmianą biegów sterują siłowniki | brak pedału | małe auta miejskie, ciężarówki |
Manuelles Getriebe
Kierowca wciska sprzęgło, przesuwa dźwignię i płynnie puszcza sprzęgło, dodając gazu. Synchronizatory w skrzyni wyrównują prędkość obrotową kół zębatych, dzięki czemu bieg wchodzi bez zgrzytu.
Układ biegów w samochodzie
W większości aut osobowych są 5 lub 6 biegów do przodu i wsteczny. Układ na gałce ma kształt litery H: 1. bieg w lewo i do przodu, 2. w lewo i do tyłu, 3. i 4. w środku, 5. i 6. po prawej. Wsteczny zależy od producenta – bywa obok jedynki, obok piątki albo za szóstką i często wymaga dociśnięcia dźwigni w dół lub podniesienia pierścienia pod gałką. Schemat jest zawsze narysowany na gałce.
Zalety i wady
- plusy: prosta budowa, niższe koszty napraw, pełna kontrola (np. hamowanie silnikiem przy zjeździe),
- minusy: męczy w korkach, zużywa się sprzęgło (szybciej przy jeździe „na półsprzęgle” i z nogą opartą o pedał).
Automatisches Getriebe
Klasyczny automat sam dobiera bieg na podstawie prędkości, obciążenia i wciśnięcia gazu. Napęd przenosi konwerter momentu obrotowego – sprzęgło wypełnione olejem, dzięki któremu auto może stać na biegu z pracującym silnikiem. Nowoczesne automaty mają 6-10 biegów.
Biegi w automacie – co oznaczają litery
- P – parkowanie, skrzynia zablokowana; tylko na postoju,
- R – bieg wsteczny,
- N – luz, napęd odłączony,
- D – jazda do przodu, biegi zmieniają się same,
- M oder +/- (czasem S) – ręczna lub sportowa zmiana biegów, np. łopatkami przy kierownicy.
Między D a R przełączasz tylko po zatrzymaniu auta, z wciśniętym hamulcem. W automacie lewa noga odpoczywa – hamujesz prawą.
Skrzynia dwusprzęgłowa (DSG)
To w praktyce dwie skrzynie manualne w jednej obudowie, sterowane elektronicznie. Gdy jedziesz na 3. biegu, 4. jest już wybrany na drugim wałku i czeka – zmiana trwa ułamek sekundy. Zapewnia to niskie spalanie i szybką reakcję, ale przy ruszaniu i manewrach w korku bywa mniej płynna niż klasyczny automat. Więcej piszemy we wpisie DSG – czym się charakteryzuje.
Skrzynia bezstopniowa CVT
CVT nie ma stałych biegów. Przełożenie zmienia się płynnie dzięki pasowi lub łańcuchowi pracującemu między dwiema parami stożków, które rozsuwają się i zsuwają. Silnik może utrzymywać stałe obroty, a auto przyspiesza bez szarpnięć. Typowe odczucie: przy mocnym wciśnięciu gazu obroty rosną od razu, a prędkość dogania je z opóźnieniem. Szczegóły w tekście CVT – bezstopniowa skrzynia biegów.
Ile biegów ma TIR?
Ciężarówki potrzebują wielu biegów, bo ruszają z ładunkiem ważącym kilkadziesiąt ton, a jednocześnie jeżdżą długo ze stałą prędkością. Nowe ciągniki siodłowe mają zwykle zautomatyzowane skrzynie 12-biegowe (np. Volvo I-Shift, Mercedes PowerShift); spotyka się też 14 i 16 biegów. Starsze ciężarówki z ręczną skrzynią miały układ z reduktorem i „półbiegami”, przez co liczba przełożeń dochodziła do 16.
A samochody elektryczne?
Silnik elektryczny daje pełny moment obrotowy od zera i kręci się do kilkunastu tysięcy obrotów, więc większość elektryków ma jednostopniową przekładnię – jeden bieg do przodu, a jazdę do tyłu realizuje się zmianą kierunku obrotów silnika.
Jaką skrzynię wybrać przy wynajmie
Jeśli na co dzień jeździsz manualem, w wypożyczonym aucie najszybciej poczujesz się pewnie z taką samą skrzynią. Prawo jazdy zdane na automacie (w Polsce oznaczone kodem 78) uprawnia tylko do aut z automatyczną skrzynią. Typ skrzyni w konkretnym aucie Slawa Rent sprawdzisz w opisie samochodu w im Angebot albo zapytasz przy rezerwacji pod numerem 787 001 003.
Häufig gestellte Fragen
Do czego służą biegi w samochodzie?
Biegi zmieniają przełożenie między silnikiem a kołami. Niskie dają siłę do ruszania i podjazdów, wysokie pozwalają jechać szybko przy niskich obrotach i mniejszym spalaniu.
Ile biegów ma samochód osobowy?
Skrzynie manualne mają zwykle 5 lub 6 biegów do przodu i wsteczny. Automaty mają najczęściej od 6 do 10 biegów, a CVT nie ma stałych biegów.
Czym różni się DSG od zwykłego automatu?
DSG ma dwa sprzęgła i zmienia biegi bardzo szybko, przygotowując kolejny z wyprzedzeniem. Klasyczny automat przenosi napęd przez konwerter momentu obrotowego i zwykle jest płynniejszy przy ruszaniu.
Co to jest nadbieg?
To bieg o przełożeniu mniejszym niż 1:1 – wał wyjściowy skrzyni obraca się szybciej niż silnik. Pozwala jechać po trasie przy niższych obrotach i mniejszym spalaniu.